بحران انرژی ایران با «کمتر مصرف کنید» حل نمیشود / مشکل اصلی، بهرهوری پایین و ناکارآمدی ساختاری است
میثم جعفرزاده، با بیان اینکه با اشاره به وضعت انرژی در کشور، اظهار کرد: بحران امروز انرژی در ایران بیش از آنکه ناشی از رفتار مصرفکننده باشد، بازتاب مستقیم ناکارآمدی ساختاری، فرسودگی زیرساختها، ضعف بهرهوری، سرمایهگذاری ناکافی و اختلال در نظام حکمرانی انرژی کشور است.
وی با اشاره به ظرفیتهای عظیم انرژی ایران تصریح کرد: ایران از معدود کشورهایی است که همزمان دارای ذخایر عظیم نفت و گاز، ظرفیت گسترده تولید برق و موقعیت ممتاز برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است، اما با وجود این مزیتها، امروز با ناترازی مزمن در برق، گاز و سوخت مواجه شدهایم. این تناقض یک پیام روشن دارد؛ مسئله اصلی کشور کمبود منابع انرژی نیست، بلکه بهرهوری پایین در مدیریت انرژی است.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی ادامه داد: در اقتصاد مدرن انرژی، صرفاً حجم مصرف اهمیت ندارد. پرسش کلیدی این است که هر واحد انرژی چه میزان ثروت، تولید، اشتغال و ارزش افزوده ایجاد میکند. کشور موفق کشوری است که بتواند با مصرف انرژی کمتر، ارزش اقتصادی بیشتری خلق کند و شدت انرژی اقتصاد خود را کاهش دهد.
وی توضیح داد: شدت انرژی نشان میدهد یک اقتصاد برای تولید هر واحد تولید ناخالص داخلی چه میزان انرژی مصرف میکند. هرچه شدت انرژی بالاتر باشد، به این معناست که اقتصاد برای خلق ارزش اقتصادی، انرژی بیشتری مصرف میکند و بهرهوری پایینتری دارد. متأسفانه شدت انرژی در ایران بهمراتب بالاتر از متوسط جهانی و بسیاری از اقتصادهای توسعهیافته است و این نشان میدهد بخش قابلتوجهی از انرژی کشور نه به تولید ثروت، بلکه به اتلاف سیستماتیک تبدیل میشود.
جعفرزاده با انتقاد از تمرکز صرف بر مصرف خانگی گفت: زمانی که خودروهای پرمصرف تولید میشوند، ساختمانهای غیراستاندارد مجوز ساخت میگیرند، نیروگاههای کمبازده در مدار باقی میمانند، شبکه انتقال و توزیع فرسوده است و فناوریهای قدیمی همچنان بخش بزرگی از اقتصاد را اداره میکنند، تمرکز صرف بر «کمتر مصرف کردن مردم» در واقع انتقال هزینه ناکارآمدی ساختاری به مصرفکننده نهایی است.
وی افزود: بخش مهمی از ناترازی فعلی، حاصل راندمان پایین در زنجیره تولید تا مصرف انرژی است. هنوز سهم قابلتوجهی از برق کشور در نیروگاههای حرارتی با بازده پایین تولید میشود، بخشی از انرژی در شبکه انتقال و توزیع تلف میشود، ساختمانها استانداردهای بهینه مصرف انرژی ندارند و ناوگان حملونقل کشور فاصله قابلتوجهی با استانداردهای جهانی دارد.
مدیرعامل گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان با بیان اینکه مطالبه صرف کاهش مصرف از مردم بدون اصلاح زیرساختها نه کافی است و نه عادلانه، اظهار کرد: البته باید پذیرفت که الگوی مصرف در برخی بخشها، بهویژه در حوزه ساختمان و مصرف خانگی گاز، نیازمند اصلاح است، اما اصلاح رفتار مصرفکننده زمانی اثربخش خواهد بود که همزمان زیرساخت، فناوری و سیاستگذاری نیز اصلاح شوند. در غیر این صورت، صرفهجویی مردم تنها بخشی از اتلاف گسترده ساختاری را پوشش خواهد داد.
جعفرزاده با اشاره به خطای رایج در مقایسه سرانه مصرف انرژی ایران با سایر کشورها گفت: بسیاری از کشورهای صنعتی و توسعهیافته نیز سرانه مصرف انرژی بالایی دارند، اما تفاوت اصلی در این است که آنها انرژی را به ارزش افزوده، فناوری، صادرات، بهرهوری و رشد اقتصادی تبدیل میکنند، نه به اتلاف.
وی ادامه داد: در ادبیات جهانی انرژی، امروز «بهرهوری» خود بهعنوان یک منبع تولید انرژی شناخته میشود. کاهش تلفات شبکه، افزایش راندمان نیروگاهها، بهینهسازی ساختمانها و ارتقای فناوری، عملاً معادل ساخت ظرفیت جدید تولید برق و گاز است. به همین دلیل، در بسیاری از کشورها سرمایهگذاری در بهرهوری انرژی همسطح سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای جدید تلقی میشود.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی درباره اصلاح قیمت حاملهای انرژی نیز اظهار کرد: اصلاح قیمت انرژی در ذات خود یک ضرورت اقتصادی است، زیرا قیمتگذاری غیرواقعی و یارانه پنهان گسترده، انگیزه سرمایهگذاری در بهرهوری را کاهش میدهد و به مصرف غیربهینه دامن میزند، اما افزایش قیمت بدون فراهم شدن زیرساختهای بهرهوری، راهحل پایدار نخواهد بود.
وی تأکید کرد: اگر تجهیزات کممصرف در دسترس نباشد، ساختمانها غیربهینه باشند، صنعت امکان نوسازی نداشته باشد و شبکه برق همچنان فرسوده باقی بماند، افزایش تعرفهها صرفاً فشار اقتصادی را به خانوارها و بخش تولید منتقل میکند، بدون آنکه ناترازی بهصورت پایدار حل شود.
جعفرزاده راهحل واقعی عبور از بحران انرژی را اجرای یک بسته جامع و چندلایه دانست و گفت: بازسازی زیرساخت و شبکه انرژی، نوسازی شبکه انتقال و توزیع، کاهش تلفات، توسعه شبکه هوشمند، توسعه نیروگاههای سیکل ترکیبی، بازتوانی نیروگاههای فرسوده و افزایش راندمان تولید برق باید در اولویت قرار گیرد.
وی افزود: همچنین اصلاح استانداردهای ساختمان، توسعه تجهیزات کممصرف، اصلاح فناوریهای گرمایشی و سرمایشی، نوسازی ناوگان حملونقل، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازهای انرژی، پاسخگویی بار و هوشمندسازی مصرف، بخش جداییناپذیر آینده انرژی کشور است.
مدیرعامل گروه توسعه انرژی نفت و گاز لاوان با تأکید بر اینکه مدیریت انرژی صرفاً یک مسئله فنی نیست، تصریح کرد: انرژی یک مسئله اقتصادی، سرمایهگذاری، تنظیمگری و حکمرانی است و بدون اصلاح نظام تصمیمگیری، تعرفهگذاری هوشمند، جذب سرمایه و ثبات سیاستی، حل پایدار بحران انرژی ممکن نخواهد بود.
جعفرزاده در پایان خاطرنشان کرد: مردم بدون تردید بخشی از راهحل هستند، اما تبدیل کردن آنها به متهم اصلی بحران انرژی، خطایی راهبردی در فهم صورتمسئله است. تا زمانی که فرسودگی زیرساخت، فناوری ناکارآمد، شدت بالای انرژی، ضعف سرمایهگذاری و اختلال در حکمرانی انرژی اصلاح نشود، تکرار شعار «کمتر مصرف کنید» نه ناترازی را حل میکند و نه امنیت انرژی کشور را تضمین خواهد کرد.
وی تأکید کرد: عبور از بحران انرژی، بیش از هر چیز نیازمند تغییر پارادایم از «مدیریت محدودسازی مصرف» به «حکمرانی بهرهوری انرژی» است؛ چراکه کشوری که بتواند انرژی را کاهش دهد، در واقع بدون ساخت حتی یک نیروگاه جدید، ظرفیت تازهای برای توسعه اقتصادی خلق کرده است.
انتهای پیام
بدون نظر! اولین نفر باشید